Fytosanitaire info en tips voor de pootgoedteler

Algemene bedrijfshygiëne

Stammenteelt of miniknollen

Miniknollen zijn vrij van bacteriën

Bekijk de videoBekijk de video

Een steeds groter deel van de pootgoedtelers koopt als eerste uitgangsmateriaal microknollen of miniknollen aan en vermeerdert dat op het eigen bedrijf tot handelspootgoed. Het basismateriaal is schoon. De kostprijs is wat hoger. Fokko Prins van Agrifirm: Beginnen met schoon pootgoed is heel belangrijk en er zijn weinig partijen die 100% schoon zijn van bacteriën. Miniknollen zijn vrij van bacteriën.

Miniknollen voor de vatbare rassen

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met pootgoedteler Pieter Noordam: Van de vatbare rassen gebruik ik miniknollen, daar wil ik de lijnen zo kort mogelijk hebben. Ik heb wel een keer virus gehad, miniknollen vergt wel geduld.

Vaste werkwijze hygiënische handelingen

Voorkomen van ziekten is veel goedkoper dan genezen

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met Fokko Prins van Agrifirm: Voorkomen is veel goedkoper dan genezen. Als je bedrijfsvreemde ziekten voorkomt is dat veel goedkoper dan het oplossen als je die ziekte eenmaal hebt.

Uitgangsmateriaal voor vermeerdering scheiden van grote partijen

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met pootgoedteler Derk Gesink: Schoon water, schone kisten, je bewaring goed schoon houden, dat is heel belangrijk. Wij hebben een gescheiden systeem voor ons eigen uitgangsmateriaal, dat komt nooit in aanraking met de grote partijen die ik aflever. Bij elke vermeerderingscyclus loop je risico om ziektes in te brengen. Ik wil voorkomen dat een besmetting van de grote partij overspringt op mijn uitgangsmateriaal.

Risico's uitsluiten en een vaste werkwijze voor het schoonmaken

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met pootgoedteler Derk Gesink: Onze grootste zorg is zo schoon mogelijk beginnen. Nieuw materiaal in schone kisten doen. Voor je eigen uitgangsmateriaal het schoonste materiaal uitzoeken. Risico's uitsluiten. Heel kritisch zijn, een systeem van werken met vaste werkwijze, als ik dit doe moet ik dat schoon houden. Het is ook een indruk die je wekt op de keurmeester.

Vaste werkwijze en zo weinig mogelijk verslepen

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met pootgoedteler Jan Riemersma: We werken met een vaste werkwijze. Alles goed schoon houden en proberen zo weinig mogelijk te verslepen van het ene perceel naar het andere.

Zorgen voor een goede hygiëne houdt veel problemen buiten de deur

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met teler Derk Gesink en Jaap Janse van NAK: Als je pootgoedteler bent moet je je houden aan hygiëneregels. Als je zorgt voor een goede hygiëne tegen bijvoorbeeld bruinrot en ringrot, dan houdt je ook problemen als Erwinia buiten de deur.

Medewerkers en leveranciers motiveren

Eigen mechanisatie voor pootgoed om insleep te voorkomen

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met pootgoedteler Derk Gesink: Ik zorg dat er zo weinig mogelijk loonwerkers op het bedrijf komen, om insleep van ziektes via vuile machines te voorkomen. Met de pootaardappelen doen we alles zelf. Bij de bieten zijn vuile machines niet altijd te voorkomen, als we onder druk staan. Maar voor het pootgoed kies ik er bewust voor alle mechanisatie in eigen hand te hebben.

Vakantiehulpen goede instructies geven over schoon werken

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met pootgoedteler Derk Gesink: Wij werken veel met vakantiehulpen om aardappels met de hand te rooien. Vanaf het begin leg ik ze de regels uit. Niet met aardappels gooien. Schone kisten. Je handen wassen. Als je klaar bent met sorteren ruim je de rommel eerst op voordat je met de volgende partij gaat beginnen.

Bij gebruik van loonwerker loop je risico

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met pootgoedteler Jan Riemersma: Zorgen dat loonwerkers hun machines schoon houden tussen percelen is in natte tijden een moeilijk verhaal. Dat risico moet je accepteren. Alleen door eigen mechanisatie kun je dat voorkomen, maar de meeste telers laten hun bieten toch door een loonwerker rooien.

Goede voorbeeld geven

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met pootgoedteler Jan Riemersma: Ze moeten het wel zien. Je moet het goede voorbeeld geven

De hele dag bezig met schoon werken

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met pootgoedteler Pieter Noordam: Nieuwe mensen en stagiaires lopen mee en je wijst ze erop. Schoon werken, je bent er de hele dag mee bezig. Dat leer je niet op school, dat leer je pas in de praktijk.

Maak een logboek

Registreer uw bewerkingen en bedrijfsgegevens

Wanneer er op uw bedrijf ziekten optreden is het van grote waarde als u alle gegevens over bewerkingen en de structuur van uw bedrijf duidelijk vastgelegd heeft. De bron van de besmetting kan daarmee sneller worden opgespoord. Met zo'n document kunnen ook keuringsdiensten snel zaken uitsluiten, zodat uw bedrijf misschien minder lang hoeft te worden vastgelegd. Registreer:

  • Plattegrond bedrijf
  • Bron van uitgangsmateriaal
  • Datum, volgorde en lokatie van bewerkingen
  • Hoe instrueert u medewerkers

Naar boven

Uitgangsmateriaal en grond

Informatie vergaren

Teelthandleiding Pootaardappelen

Bekijk de linkBekijk de link

In deze teelthandleiding op Kennisakker.nl staan de belangrijkste ziekten en plagen. Met foto's van de aantasting en advies over maatregelen.

Meeste informatie komt van PD, NAK en internet

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met Fokko Prins van Agrifirm: Veel informatie komt van de PD (heet nu NVWA) en NAK. Ook internet, bijvoorbeeld Kennisakker, wordt door veel pootgoedtelers gebruikt om goed op de hoogte te blijven.

In de toekomst meer risico op stengelaaltjes

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met Fokko Prins van Agrifirm: Ik verwacht in de toekomst meer problemen met stengelaaltjes, misschien vergelijkbaar met de problemen met chitwoodi. Ook virussen ontwikkelen zich door en er worden meer planten ontdekt die virussen kunnen overdragen.

NAK en handelshuis bepalen de hygiëne-eisen

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met pootgoedteler Derk Gesink: De NAK stelt een heleboel regels waar de partij aan moet voldoen. En mijn handelshuis is een belangrijk bron van informatie. Wij hebben een Eurep-Gap certificaat waar ook hygiëne-eisen in staan waar je aan moet voldoen. En ik kijk op internet voor actuele informatie en in de vakbladen.

Achteraf nazoeken welke keuze je beter had kunnen doen

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met pootgoedteler Pieter Noordam: Pootaardappelacademie, daar leer je veel van. DLV weet veel. HLB en SPNA hebben veel op hun internetsite staan. Als het actueel is ga ik terugzoeken, wat heb ik fout gedaan. Je maakt soms een keuze vanwege het weer en omdat er middelen verboden zijn, maar achteraf kijk ik wat ik beter had kunnen doen. Het handelshuis en de gewasbeschermingsleverancier hebben ook veel informatie.

Teelthandleiding Pootaardappelen

Bekijk de linkBekijk de link

In deze teelthandleiding op Kennisakker.nl staan de belangrijkste ziekten en plagen. Met foto's van de aantasting en advies over maatregelen.

Risico van huurland

Teler moet zelf intensief bemonsteren

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met Fokko Prins van Agrifirm: Ik adviseer zelf intensief te bemonsteren, dat kan nog wel beter. Zeker chitwoodi zijn aaltjes die de bedrijfsvoering behoorlijk op de kop zetten als ze gevonden worden.

Veel factoren belangrijk bij keuze huurland

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met bollenteler Gerard Slootman: Bij huurland zijn er diverse belangrijke factoren: de boer die er op zit, de prijs, de vruchtwisseling, wat heeft er gestaan, hoe gaat die boer met zijn grond om wat betreft grondontsmetting, groenbemesters, organische stof. Ik houd nu al kavels in de gaten waar ik over een paar jaar bollen zou willen telen.

Uitgangsmateriaal

Alert blijven op symptomen op knollen

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met Fokko Prins van Agrifirm: Alle uitgangsmateriaal op een pootgoedbedrijf is door NAK gekeurd en gegarandeerd ziektevrij. Alert zijn op uiterlijk van knollen en goede bedrijfshygiëne blijft wel belangrijk, zeker in gebieden met chitwoodi en ringrot.

Uitgangsmateriaal kopen bij betrouwbare telers

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met pootgoedteler Derk Gesink: Ik koop zo weinig mogelijk uitgangsmateriaal aan, dat geeft de grootste zekerheid. Als het moet, koop ik het liefst bij telers uit de buurt, die ik ken. Hoe verder weg, hoe meer risico op ziektes die in dit gebied niet voorkomen, zoals chitwoodi.

Goed kritisch zijn op ziektevrij uitgangsmateriaal

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met pootgoedteler Jan Riemersma: Ziektevrij uitgangsmateriaal is ontzettend belangrijk. Garanties krijg je nooit helemaal. Bij telers waar ik koop kijk ik wel naar het bedrijf en zijn gewas. Goed kritisch zijn kan je later veel werk en geld besparen.

Spuitsporen niet meer gebruiken voor uitgangsmateriaal

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met pootgoedteler Jan Riemersma: De hoogste klasse behandel je het eerst. Wij houden altijd de spuitsporen apart, die planten we niet weer in de grond. Ook het uitgangsmateriaal dat we afleveren aan Nederlandse telers daar halen we de spuitsporen uit. Bij het spuiten beschadig je het loof, en als je ergens beschadiging heb heb je meer kans op virussen of bacteriën.

Pootgoed aankopen bij schone telers

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met pootgoedteler Pieter Noordam: Als ik pootgoed aankoop let ik vooral op de herkomst. Je weet: die werken net zo schoon of zelfs schoner dan ik.

Bedrijfsvreemd pootgoed brengt risico's met zich mee

Bekijk de linkBekijk de link

Ondanks keuringseisen aan plant- en pootgoed is uitgangsmateriaal een risicofactor van belang. Diverse ziekten en plagen als AM of Erwinia kunnen op uw bedrijf worden binnengehaald met bedrijfsvreemd pootgoed.

Houdt aardappelen uit het buitenland gescheiden van je eigen pootgoed

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met teler Derk Gesink en Jaap Janse van NAK: Als je veel exporteert moet je accepteren dat er ook geïmporteerd wordt. Waar je voor moet oppassen is dat je deze stromen goed gescheiden houdt, dan loop je het minste risico.

Aantasting gevonden

Bij aantasting: afschermen en niet mee slepen

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met Fokko Prins van Agrifirm: Afschermen van een aantasting is heel belangrijk. Ga niet slepen met aangetaste planten.

Voorkomen van insleep door loonwerkers is moeilijk

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met Fokko Prins van Agrifirm: Pootgoedtelers werken met een ziektevrij bedrijf, maar insleep van buiten is een probleem. Loonwerkers met machines zijn een groot risico. Insleep via machines van loonwerkers was vroeger beter te voorkomen dan nu.

Eerst schone percelen rooien en dan pas de zieke

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met pootgoedteler Derk Gesink: Bij het rooien laat ik percelen met een ziekte zo lang mogelijk staan. Dan krijgt het ook de tijd om uit te zieken, vaak wordt de ziekte dan minder heftig. En je kunt schone percelen zo niet besmetten. Want je kunt een rooimachine wel schoonmaken maar je komt nooit in alle hoekjes en gaatjes.

Bij veel besmette planten hele perceel uit de keuring

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met pootgoedteler Derk Gesink: Verdachte planten worden met de hand verwijderd. Maar als het er teveel zijn is dan haal ik het perceel uit de keuring, dan ga ik niet het hele perceel onderslepen.

Verdachte percelen als laatste spuiten en rooien

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met pootgoedteler Pieter Noordam: We houden wel rekening met versmeren. Het is wel moeilijk. Bij het spuiten pak je een verdacht perceel als laatste. Maar de volgende dag begin je met spuiten bij het goede perceel. Als je het goed doet moet je elke keer de spuitmachine en de rooimachine schoonmaken.

Verdachte planten niet verstoppen, dan ben je verkeerd bezig

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met pootgoedteler Pieter Noordam: Verdachte planten houd ik in de gaten. Als dat in een perceel is waarmee ik zelf vermeerder, ga ik er heel open mee naar de keurmeester. Dan moet dat perceel gedeklasseerd worden of het is goed. Je moet het niet verstoppen, voor jezelf ook niet, dan ben je verkeerd bezig.

Naar boven

Ringrot

Ringrot herkennen en infectieroutes

Symptomen ringrot

Bekijk de linkBekijk de link

Ringrot wordt veroorzaakt door de bacterie Clavibacter michiganensis subsp. sepedonicus. De eerste symptomen zijn verwelking van meestal het onderste blad, gepaard gaande met chlorosis en licht rollen van de bladrandentreden. Dit treedt pas laat tijdens het groeiseizoen op. In latere stadia ontstaan lichtgele verkleuringen tussen de nerven. In latere stadia verwelkt de hele stengel. Eén of meer stengels van een plant kunnen symptomen vertonen. Knolaantasting begint met aantasting van de vaatbundelring en vertoont aanvankelijk een licht gelige verkleuring. Bij druk komt een band van roomachtig bacterieslijm uit de vaatbundelring en blijft een holte tussen de schors en de merg.

Infectieroutes ringrot

Bekijk de linkBekijk de link

De ringrotbacterie kan niet in het veld overleven. Wel kan hij jarenlang in opgedroogd bacterieslijm of in plantresten in leven blijven. En de bacterie kan wel een jaar lang op machines en materialen overleven. Infectie van knollen gebeurt via wonden en vooral via besmette apparatuur, zakken, kisten en bewaarruimten. Voor zover bekend komt de veroorzaker van ringrot alleen bij de aardappel voor.

Maatregelen bij besmetting door ringrot

Bekijk de linkBekijk de link

Op het moment dat er een vermoeden van ringrot is bij IF monoklonaal + wordt uw bedrijf vastgelegd. Dat kan ook gebeuren bij een klonale verwantschap met een besmet bevonden partij op een ander bedrijf; machinecontact met een verdacht bedrijf of gezamenlijke opslag met een verdacht bedrijf. Vastlegging betekent dat er aan de verdachte partij geen bewerking of behandeling mag worden uitgevoerd en uw bedrijf geen partijen mag afvoeren.

Besmetting met ringrot komt vooral uit consumptieteelt

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met Frans Janssen van de NVWA: Ringrot komt bij de meeste pootgoedtelers van buitenaf. Er zijn 3 belangrijke besmettingsbronnen:

  • Pootgoed uit risicolanden zoals voormalige Oostbloklanden.
  • Contact van pootgoed met consumptie-aardappelen, vooral als de herkomst daarvan onduidelijk is. Bijvoorbeeld een bulkwagen die gebruikt is voor consumptie-aardappelen en centrale verwerkingsbedrijven waar stromen aardappelen bij elkaar komen.
  • Als een consumptieteler illegaal vermeerderd pootgoed gebruikt kan een lichte besmetting zich opbouwen tot een hoog besmettelijk niveau, dat via kisten en machines overdraagt.

Een teler moet goed kijken naar deze bronnen, zijn handelshuis, samenwerking met anderen en de risico's die zij nemen.

Pootgoed beter niet snijden

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met teler Derk Gesink en Jaap Janse van NAK: Het voorkomen van ringrot bij snijden kan niet voor 100%. Daar waar het mogelijk is kun je beter niet snijden, want snijden is zeer effectief voor ziekteverspreiding. De NAK raadt het snijden ook af.

Zorg dat je pootgoed bij opslag in eigen kisten wordt opgeslagen

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met teler Derk Gesink en Jaap Janse van NAK: Zorg voor schone kisten bij opslag. Gebruik daarvoor ook alleen je eigen kisten. Kijk wel uit dat je kisten tijdens het sorteren niet als tussenopslag dienen, daardoor kan een besmetting namelijk al worden overgedragen.

Zorg dat je zo min mogelijk bedrijfsvreemd materiaal op je erf krijgt

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met teler Derk Gesink en Jaap Janse van NAK: In het verleden waren we een gemengd bedrijf. We hebben naar later blijkt wel veel risico gelopen met het voeren van restproducten aan koeien. Zorg dat je zo min mogelijk bedrijfsvreemd materiaal op je erf krijgt, zoals bigbags of zakken. Aan al dat soort zaken zit een risico.

Kisten blijven op mijn eigen erf

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met teler Derk Gesink en Jaap Janse van NAK: Zorg dat je kisten op je eigen erf blijven. Mochten er kisten naar een andere teler gaan, zorg ervoor dat je ze zeer goed hebt schoongemaakt of ontsmet. Veel klanten willen aardappels in kisten hebben, zorg ervoor dat je dan nieuwe kisten gebruikt.

Ringrotbacterie kan jarenlang op droog materiaal overleven

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met teler Derk Gesink en Jaap Janse van NAK: De ringrot is een hele taaie bacterie met een dikke celwand. Deze bacterie kan jarenlang overleven op droge materialen zoals rubber transportbanden, zakken, kisten en wielen.

Meer kans op ziekte bij niet gecertificeerd pootgoed

Bekijk de videoBekijk de video

Gebruik van niet (NAK) gekeurd pootgoed is verboden. Interview met teler Derk Gesink en Jaap Janse van NAK: Niet gecertificeerd pootgoed is niet getoetst en dus ook niet gecontroleerd door een instantie. De kans op ziekte in niet gecertificeerd pootgoed is veel groter.

Door afkiemen krijgen bacteriën een kans om zich te verspreiden

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met teler Derk Gesink en Jaap Janse van NAK: Met het afkiemen wordt een partij weer vochtig gemaakt. De kiemen bevatten veel vocht. Bacteriën kunnen zich daardoor beter verspreiden. Tevens ontstaat er bij het afkiemen een wondje, waardoor bacteriën beter kunnen binnendringen.

Belangrijkste maatregelen

Bulkwagens goed ontsmetten en reiniging in de keten bewaken

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met Frans Janssen van de NVWA: Het transportprotocol regelt dat bulkwagens die gebruikt zijn voor consumptie-aardappelen moeten worden ontsmet bij een reinigingsstation voordat de wagen voor pootaardappelen wordt gebruikt. En wagens worden wekelijks gereinigd om lichte besmetting in te perken. Er is nu overleg in de keten over hoe transporteurs bewaken dat de wagens aangeboden worden voor ontsmetting. En hoe gaat het handelshuis daarmee om, zij bepalen welke vrachtwagen op het erf van de boer terecht komt.

Wat doe je als in je buurt ringrot wordt geconstateerd?

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met pootgoedteler Derk Gesink: Bij ringrot neemt de PD maatregelen op dat bedrijf. Je moet mensen waar ringrot is geen paria maken, maar in alle openheid overleggen. Als je met zo'n bedrijf machines uitwisselt kun je dat waarschijnlijk beter een paar jaar uitstellen.

Weet met wie je samenwerkt en gebruik aparte kisten

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met Frans Janssen van de NVWA: Als je een collega consumptieteler toestaat om zijn farm save seed op te slaan neem je een groot risico. Weet met wie je samenwerkt. Sla pootgoed van derden in aparte kisten op om insleep van ringrot te voorkomen.

Consumptietelers benadelen collega's bij illegaal doorvermeerderen

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met Frans Janssen van de NVWA: Telers van consumptie-aardappelen moeten gebruik maken van gecertificeerd pootgoed of pootgoed wat is vermeerderd conform ATR en TBM-richtlijnen. Als ze pootgoed verder (illegaal) doorvermeerderen voor eigen gebruik dan is toegestaan, kan ringrot zich opbouwen tot een niveau dat het zich makkelijk verspreid. De enkele consumptietelers die illegaal pootgoed gebruiken moeten hun verantwoordelijkheid nemen.

Preventieve maatregelen op een rij

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met Frans Janssen van de NVWA: Er zijn 3 groepen maatregelen tegen ringrot:

  • Maatregelen die iedere pootgoedteler moet nemen:
    • Koop geen pootgoed uit landen waar ringrot nog veel voorkomt
    • Verwerk geen consumptieaardappelen van anderen op jouw lijnen
    • Snij geen pootaardappelen voor pootgoedteelt
  • Aanbevelingen:
    • Gebruik schone zakken, controleer of de bulkwagen goed ontsmet is
    • Registreer de bewerkingsvolgorde, zodat te traceren is waar risico's liggen
    • Houd je kisten op het eigen bedrijf
    • Wees terughoudend in uitlenen van machines
  • Voor telers die voor de top gaan:
    • volg een systematisch programma van reinigen en ontsmetten

Bekijk het schema Preventieve maatregelen tegen ringrot.

Risicogebieden

Gerichte aanpak tegen sluimerende ringrot

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met Frans Janssen van de NVWA: In een paar gebieden in Nederland sluimert ringrot op laag niveau. Als je ringrot vindt is er al een jarenlange opbouw in partijen geweest. In twee gebieden zie je een patroon van vondsten: in de Flevopolder in pootgoedteelt en in Zuid-West Nederland in consumptie-aardappelen, dat wijst op illegaal vermeerderd pootgoed. Dat kan gevolgen hebben binnen het gebied maar ook daarbuiten. Het helemaal kwijtraken vraagt langdurige gerichte aanpak: geen centrale verwerking, goed ontsmetten transportmiddelen, bedrijfshygiëne bij de teler en geen illegale vermeerdering van pootgoed.

Overdracht via machines

Bij besmetting met ringrot is bedrijfshygiëne heel belangrijk

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met Fokko Prins van Agrifirm: Ringrot kan heel gemakkelijk overgedragen worden. Als het eenmaal voorkomt steekt het qua bedrijfshygiëne ontzettend nauw. Alles wat de aardappel met ringrot geraakt heeft kan de besmetting overbrengen.

Schoonmaken van een vrachtwagen

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met teler Derk Gesink en Jaap Janse van NAK: Ik ben als teler altijd verantwoordelijk voor mijn pootgoed, ook nadat het pootgoed het erf verlaten heeft. Ik vind het heel belangrijk dat het pootgoed in een schone vrachtwagen het erf heeft verlaten. Als een vrachtwagen niet is schoongemaakt is het achteraf nooit te controleren waar een eventuele besmetting vandaan komt.

Controleer zegel en logboek van transport

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met teler Derk Gesink en Jaap Janse van NAK: Chauffeurs moeten bij mij een zegel kunnen laten zien dat de vrachtwagen goed schoon is. Het probleem zit vooral bij afhalers, een klant die zijn eigen aardappels komt halen. Deze brengen aardappels naar bijvoorbeeld een fabriek en willen dan op de terugweg weer pootgoed meenemen. Dat komt de hygiëne niet ten goede.

Samenwerken in een maatschap

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met teler Derk Gesink en Jaap Janse van NAK: Je moet van tevoren goed weten in welke volgorde je gaat rooien. Je moet eerst het pootgoed rooien en dan pas de consumptieaardappels.

Machines goed reinigen met een stoomcleaner en eventueel een ontsmettingsmiddel

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met teler Derk Gesink en Jaap Janse van NAK: Ik reinig mijn machines met een stoomreiniger. Hiermee worden de meeste bacteriën gedood. Stel dat er een besmetting heeft plaatsgevonden, dan moet je reinigen met een ontsmettingsmiddel.

Vaak worden moeilijk bereikbare delen niet gereinigd, dit kan risico's opleveren

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met teler Derk Gesink en Jaap Janse van NAK: Vaak zie je bij vrachtwagens dat de bak wel goed is schoongemaakt, maar dat er vergeten is om de assen schoon te maken, waardoor vrachtwagens toch grond kunnen verspreiden op je erf. Dit zijn wel besmettingsbronnen.

Je moet geen consumptieaardappelen en pootgoed op dezelfde lijn sorteren

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met teler Derk Gesink en Jaap Janse van NAK: Er is niets mis met centraal sorteren van pootgoed, mits je in de gaten houdt dat er geen pootgoed en consumptiegoed op dezelfde lijn wordt gesorteerd.

Verzekering

Onderlinge verzekering van Potatopol tegen schade door ringrot, bruinrot en PSTVd

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met pootgoedteler Derk Gesink: Ik ben zelf verzekerd tegen ringrot. Als ringrot wordt geconstateerd moet ik al mijn pootgoed vernietigen en dat wordt dan vergoed. Het is een onderlinge verzekering van alle telers samen, onderlinge solidariteit. De verzekering dekt schade door ringrot, bruinrot en PSTVd. Meer informatie over de verzekering: www.potatopol.nl

Naar boven

Bruinrot

Bruinrot herkennen en infectieroutes

Maatregelen bij besmetting door bruinrot

Bekijk de linkBekijk de link

Op het moment dat er een vermoeden van bruinrot is, wordt het betreffende bedrijf vastgelegd. Er mag aan de verdachte partij geen bewerking of behandeling meer worden uitgevoerd en van het bedrijf mogen geen partijen afgevoerd worden. Na onderzoek kan de partij worden vrijgegeven, of 'waarschijnlijk besmet' worden verklaard, dan mag u deze niet meer als pootgoed gebruiken. Besmette partijen moeten worden vernietigd.

Symptomen bruinrot

Bekijk de linkBekijk de link

Bij een beginnende aantasting staat het blad wat stijf en is het neerwaarts gebogen. Het blad, soms van maar één stengel, verwelkt binnen enkele dagen zonder te verkleuren. Later kan het blad geelachtig verkleuren en is de bladrand enigszins gekruld. In een volgend stadium gaat ook de bladsteel hangen. De plant kan zich spoedig herstellen als de temperaturen lager worden of als er voldoende vocht aanwezig is. Bij aanhoudende hoge temperaturen (boven 20° C) verwelkt het blad en later de hele plant. Hierbij zijn de stengels glazig; zij vallen tenslotte om. Besmette knollen vertonen uitwendig doorgaans geen symptomen. Met de zogenaamde waterproef kunt u bruinrot aantonen.

Infectieroutes bruinrot

Bekijk de linkBekijk de link

De plant loopt vooral infectie op via besmet water en met geïnfecteerd pootgoed (de besmetting kan hierin latent aanwezig zijn). De nieuwe knol kan via de stolon worden geïnfecteerd. Met gronddeeltjes die door water, werktuigen, fust, mens of dier worden meegevoerd kan de ziekte zich binnen het perceel en naar andere percelen en bedrijven verspreiden. Niet beregenen met oppervlaktewater neemt de belangrijkste infectieroute weg, maar blijf opletten!

Hoe besmet bruinrot je gewas?

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met Fokko Prins van Agrifirm: Bruinrot kan via plantgoed en via oppervlaktewater het gewas besmetten. Waar beregen je mee? Sinds kort is er ook een ontsmettingsmiddel voor water.

Bruinrot kan lang overleven in slootafval

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met teler Derk Gesink en Jaap Janse van NAK: In gebieden waar een hoge besmetting van bruinrot in het water aanwezig is loop je het risico dat de bacterie lang blijft overleven in slootmaaisel. Probeer met het waterschap afspraken te maken voor het tijdstip van maaien, het liefst vlak na de aardappelteelt.

Risico van onkruiden

Waardplanten bruinrot

Bekijk de linkBekijk de link

De waardplanten van de bruinrotbacterie zijn aardappel, tomaat en aubergine. Ook enkele onkruiden zijn waardplanten, waaronder bitterzoet (Solanum dulcamara) en zwarte nachtschade (Solanum nigrum). De bacterie kan in oppervlaktewater blijvend overleven en op de bitterzoetplant vermeerderen. Bitterzoet, een struweelbegroeier en oeverplant (overblijvende, houtige plant), speelt wel een belangrijke rol als waardplant. Wanneer wortels van besmette bitterzoet in het water groeien, kan de bacterie uitgestoten worden en zo oppervlaktewater besmetten. Bitterzoet kan geïnfecteerd worden via bacteriën die met bijvoorbeeld selectie-afval of gedumpte zieke aardappelen in het water terecht zijn gekomen. Ook kan de verwerking van aardappelen hierbij een rol spelen of gespeeld hebben. Zwarte nachtschade (éénjarig) kan algemeen aanwezig zijn op cultuurpercelen, de betekenis van zwarte nachtschade als waardplant lijkt echter niet zo groot te zijn.

Let goed op bitterzoet in watergangen

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met Fokko Prins van Agrifirm: Bitterzoet in watergangen is een signaal dat er bruinrot kan voorkomen.

Naar boven

M. chitwoodi en AM

M. chitwoodi herkennen en infectieroutes

Symptomen van M. chitwoodi in beeld

Bekijk de linkBekijk de link

De uiterlijke symptomen van aantasting door chitwoodi verschillen flink per ras. In deze publicatie staan foto's van aantastingen door chitwoodi bij diverse rassen.

Bemonster vrijwillig op M. chitwoodi

Bekijk de linkBekijk de link

Bemonster vrijwillig uw risicopercelen op M. chitwoodi. Laat monsters onderzoeken met behulp van DNA-techniek, dit geeft de hoogste trefkans. Na vrijwillig onderzoek wordt geen besmetverklaring opgelegd. Blijkt een monster positief, teel dan geen pootgoed op dit perceel. Lees meer hierover in het artikel in Boerderij.

Waar komt M. chitwoodi voor?

Bekijk de linkBekijk de link

Chitwoodi komt het meeste voor in het Zuidoostelijk zandgebied en het zetmeelaardappelgebied. In andere gebieden zijn er ook incidenteel besmettingen, vooral op zand-, dal-, en de lichtere kleigronden. De nieuwe VWA (PD) heeft risicogebieden aangewezen. Bij een nieuwe besmetting wordt een gebied van minstens 1 kilometer als nieuw risicogebied aangewezen. Alle pootgoed in dit gebied moet voortaan ook bemonsterd worden.

Bekijk zelf pootgoed op chitwoodi

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met Fokko Prins van Agrifirm: Chitwoodi kun je wel herkennen, dus het is zinvol bedrijfsvreemd pootgoed zelf goed te bekijken, en niet alleen af te gaan op het briefje van de NAK.

Handelshuis onderzoekt uitgangsmateriaal op chitwoodi

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met pootgoedteler Derk Gesink: Chitwoodi is nog niet in mijn buurt gesignaleerd. Het wordt wel meegenomen in het onderzoek van het handelshuis als ik uitgangsmateriaal aflever. Ik denk dat dat een goede zaak is.

Symptomen van M. chitwoodi

Bekijk de linkBekijk de link

Wanneer M. chitwoodi in het veld wordt herkend gaat het meestal om pleksgewijze zware besmettingen. Vaak gaat het om vertraagde groei en verlate bloei. Bij een lichte aantasting van de wortel is het door de wortelschors naar buiten gebarsten opgezwollen vrouwtjeslijf met de eiprop de enige zichtbare aantasting. Zwaar aangetaste wortels vertonen kleine, enigszins langwerpige, knotsvormige wortelknobbeltjes zonder zijworteltjes. Zie verder de site Kennisakker.nl

AM herkennen en infectieroutes

Bemonsteren is de enige manier om aaltjes te vinden

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met pootgoedteler Derk Gesink: Bemonsteren is de enige manier om aaltjes te vinden. Met selecteren in het veld vind je geen aaltjes, of je moet wel zo'n enorme hoge besmetting hebben. Met selecteren vindt je aantasting door virussen en bacteriën.

Ik bemonster veel intensiever dan voorgeschreven is

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met pootgoedteler Derk Gesink: Ik bemonster intensief, ongeveer vijf keer zoveel als voorgeschreven is. Een kilo of 3 grond per hectare wordt onderzocht. De kans is vrij groot dat je dan een aaltje vindt. Aan de hand van de soort van het aaltje wordt bepaald welk ras er over drie jaar op dat perceel geteeld kan worden. Als er een aaltje gevonden wordt, wordt er een resistent ras op geteeld.

Intensief bemonsteren om te weten waar je resistent ras moet zetten

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met pootgoedteler Jan Riemersma: Wij hebben AM-vrij land, dat laten we regelmatig intensief onderzoeken. Dat gaat verder dan het onderzoek dat verplicht is. Dan weet je tijdig waar de cysten zitten, zodat je er een resistent ras op kunt zetten.

Valplekken in het perceel geven een grote AM-besmetting aan

Bekijk de linkBekijk de link

Besmettingen in een perceel zijn te herkennen aan plekken die achterblijven in groei. Deze plekken worden ook wel valplekken genoemd.

BOS en rassenkeuze

Weet of AM speelt op je perceel en kies dan je rassen

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met Fokko Prins van Agrifirm: Probeer eerst goed in beeld te krijgen of aardappelmoeheid een risico is op een perceel en overleg dan met het handelshuis om samen een goed rassenpakket samen te stellen.

Wat is het voordeel van beslissingsondersteunende systemen?

Bekijk de videoBekijk de video

Interview waarin Fokko Prins van Agrifirm de voordelen uitlegt van systemen zoals Nemadecide en Aaltjeswijzer. Hiermee kunnen teeltmaatregelen tegen elkaar worden afgewogen.

Oplossing van aardappelmoeheid ligt in rassenkeuze

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met Fokko Prins van Agrifirm: Bij pootgoed is het aantal resistente rassen tegen aardappelmoeheid nog heel beperkt. Als je kunt kiezen voor resistente rassen is dat wel zinvol, het is de enige methode die meerjarig effect heeft. Grondontsmetting en granulaat beperken alleen de uitbreiding, de oplossing ligt in rassenkeuze.

Compensatie voor schade door chitwoodi

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met Fokko Prins van Agrifirm: De handelshuizen hebben een bedrijfsfonds waaruit schade bij telers door een besmetting met chitwoodi worden gecompenseerd. Maar chitwoodi raak je niet zomaar weer kwijt, en in volgende jaren is de schade niet gedekt.

Aaltjes bestrijden door resistente rassen of door onder water zetten van perceel

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met pootgoedteler Derk Gesink: Resistente rassen telen is het meest effectief tegen aardappelcystenaaltjes. Voor andere aaltjes kun je denken aan groenbemester telen of het perceel onder water zetten. Iemand uit de buurt heeft zijn aardappelperceel een tijd onder water gezet.

Risico van voorvrucht

Hou bij keuze voorvrucht rekening met risico op chitwoodi

Bekijk de videoBekijk de video

Om chitwoodi te voorkomen zijn de belangrijkste maatregelen het gebruik van schoon uitgangsmateriaal, de keuze van percelen en resistentie van groenbemesters en andere gewassen in de rotatie. Interview met Fokko Prins van Agrifirm: Als in de omgeving chitwoodi voorkomt is het belangrijk hiermee rekening te houden bij de keuze van de voorvrucht.

Groot aantal gewassen waardplant voor M. chitwoodi

Bekijk de linkBekijk de link

M. chitwoodi is een quarantaine-organisme dat economische schade kan veroorzaken in gewassen als aardappel, suikerbiet en industriegroenten. Veel problemen met aaltjes en andere bodempathogenen kunnen beperkt of voorkomen worden door een goed doordachte vruchtwisseling, die afgestemd is op de besmettingssituatie. Gewassen waar M. chitwoodi zich goed op vermeerdert en die dus als voorvrucht extra risico geven zijn: rogge (in zomerbraak), peen, schorseneer, dahlia, gladiool, Italiaans raaigras. Matige waardplant zijn triticale, bladrammenas, kool, mais, wintergerst, zomer- en wintertarwe. Slechte waardplant (dus weinig risico als voorvrucht) leveren suikerbiet, ui en zomergerst.

Kies als voorvrucht een gewas dat geen waardplant is

Bekijk de linkBekijk de link

Teel voorafgaand aan een gewas dat gevoelig is voor M. chitwoodi een gewas dat geen waardplant is, namelijk witlof, vlas, luzerne, resistente stamslaboon, aardbei en diverse bolgewassen, zoals lelie. Als alternatief kunt u een gewas telen dat M.chitwoodi niet of weinig vermeerdert, zoals suikerbiet, stamslaboon (rasafhankelijk), cichorei, ui en zomergerst. Bekijk ook de andere tips in het actieplan aaltjesbeheersing.

Graan en gras effectief tegen M. chitwoodi

Bekijk de linkBekijk de link

Uit onderzoek blijkt dat M. chitwoodi en zijn symptomen op aardappel met voldoende tijd en budget goed zijn te onderdrukken. De behandeling biologische grondontsmetting met graan en in mindere mate met gras bleek het meest effectief, zeker in combinatie met een extra jaar waarin een slechte waard (bijvoorbeeld bladrammenas of witlof) wordt geteeld.

Risico van onkruiden

M. chitwoodi en fallax moeilijk te bestrijden met vruchtwisseling

Bekijk de linkBekijk de link

Meloidogyne chitwoodi en fallax hebben een groot aantal waardplanten en zijn daardoor moeilijk te bestrijden met vruchtwisseling. De aaltjes vermeerderen zich sterk op aardappel, peen en schorseneer. Suikerbiet en aardbei zijn goede waardplanten voor M. fallax maar niet voor M. chitwoodi. Gladiool en dahlia, veel grassen, groenbemesters en onkruiden zijn waardplanten, en diverse boomkwekerijgewassen. De belangrijkste maatregelen om M. chitwoodi en fallax te voorkomen zijn vrijwillige grondbemonstering, aankoop van schoon uitgangsmatriaal en bedrijfshygiene.

Verschillende onkruiden zijn waardplant voor M. chitwoodi

Bekijk de linkBekijk de link

Een aantal onkruiden kunnen een rol spelen in de overleving van wortelknobbelaaltjes onder een resistent gewas of 'braak'. Bekijk het overzicht van onkruiden dat Plant Research International heeft gemaakt.

Opslag bestrijden

Grote kans op besmetting via aardappelopslag

Ten onrechte wordt vaak gedacht dat aardappelopslag alleen een probleem is in het eerste jaar na het aardappelgewas. Maar opslagplanten vormen ook nieuwe knollen en de kans op besmetting wordt daardoor in latere jaren steeds groter. En opslag van resistente rassen veroorzaakt sneller het doorbreken van de resistentie.

Aardappelopslag consequent bestrijden

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met pootgoedteler Derk Gesink: In sommige gewassen is aardappelopslag moeilijk te zien, zoals in het graan. In de uien en de bieten wordt opslag consequent bestreden.

Naar boven

Erwinia spp (zwartbenigheid en stengelnatrot)

Herkenning van Erwinia

Teeltmaatregelen tegen Erwinia

Bekijk de linkBekijk de link

Teeltmaatregelen kunnen veel problemen met Erwinia voorkomen. Belangrijk zijn:

  • Voorkom wonden tijdens oogst en sortering, omdat de knollen dan nog kwetsbaar zijn.
  • Laat knollen afharden.
  • Stel machines goed af.
  • Ontsmet machines en apparatuur regelmatig, vooral als u naar een volgende partij gaat.
  • Draineer goed, zodat de grond voldoende lucht bevat. Niet beregenen met oppervlaktewater.
  • Beperk het aantal generaties en gebruik door snelle vermeerdering verkregen uitgangsmateriaal.
  • Beperk rijsporen, omdat hierdoor gewasschade kan ontstaan, en bacteriën kunnen versmeren.

Weet wat er speelt om risico op Erwinia te verminderen

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met Fokko Prins van Agrifirm: Ga goed na wat er speelt op een perceel. Erwinia slaat toe in zwakke situaties, dus weet wat er gebeurd is op een perceel; kapot gereden, ontwatering, etc. Kies voor je eigen uitgangsmateriaal een perceel dat daarbij past.

Herkennen van aantasting door Erwinia

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met pootgoedteler Derk Gesink: Als je ooit een plant met Erwinia gezien hebt, en vooral geroken hebt, vergeet je het nooit meer. Slaphangende planten, de stengel wordt onderaan helemaal slijmerig, en het stinkt naar rotte vis.

Jong materiaal met de hand poten en rooien

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met pootgoedteler Derk Gesink: Met mechanisatie verspreid je juist bacterieziekten. Wij poten en rooien de kleine veldjes daarom met de hand. En het jonge materiaal gaat over een apart sorteermachientje. De aardappelen worden ook zo min mogelijk beschadigd. Zo kun je voorkomen dat je een bacterieziekte met de partij mee opbouwt.

Slappe planten is het eerste signaal voor Erwinia

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met pootgoedteler Pieter Noordam: Slappe planten, dat is het eerste signaal. Een stengeltje dat afwijkt in een mooi vitaal gewas. Je trekt hem eruit en dan graven naar het knolletje. Het kan het ook droogte zijn, stress, je gaat verder zoeken of er meer zijn.

Infectieroutes van Erwinia

Erwinia kan lang overleven en besmetten

Bekijk de linkBekijk de link

Als machines en materialen niet goed ontsmet worden voor gebruik in een schoon gewas bestaat erg grote kans op besmetting door Erwinia. Bij het gebruik van machines tijdens teelt, oogst, sortering en opslag dienen knolbeschadigingen zo veel mogelijk vermeden te worden. Erwiniabacteriën overleven vaak maar kort (minder dan 2 dagen) op machines maar als cellen goed beschermd zijn tegen uitdrogen kunnen ze wel tot 100 dagen overleven!

Insecten dragen Erwinia over

Bekijk de linkBekijk de link

In Europa is tot 15% van alle insecten in aardappelgebieden met Erwinia besmet, soms wel met een miljoen cellen per insect! Erwinia overleeft niet lang en insecten kunnen dus maar enkele dagen de ziekte overdragen, Maar ze kunnen zich in die tijd wel 20 km tegen de wind in verplaatsen. Insecten worden aangetrokken door verse wonden of kunnen zelf wonden maken en infecteren. Gemiddeld 5% van de door insecten geï­nfecteerde wonden resulteert in stengelrot.

Kiemvrij houden, koeling en kistenrotatie tegen Erwinia

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met pootgoedteler Pieter Noordam: Ook belangrijke maatregelen zijn kiemvrij houden van een partij, mechanische koeling, talentbewaring, roterende kisten. Als een partij in de kiem gaat ben je ook aan het versmeren, dan wordt ie vochtig. Maar Erwinia blijft wel een ongrijpbaar iets, wat het ene jaar werkt hoeft het jaar daarna niet goed te gaan.

Schraal bemesten

Niet te zwaar bemesten om Erwinia te kunnen selecteren

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met pootgoedteler Derk Gesink: Met veel kunstmest groeien de aardappelen hard en worden gevoeliger voor Erwinia. Een wat rijpere aardappel heeft meer weerstand tegen ziektes. En met veel stikstof krijg je veel loof en daardoor kun je Erwinia-aantasting moeilijk herkennen.

Rooien en natte percelen

Sterke verspreiding van Erwinia door machinaal rooien

Bekijk de linkBekijk de link

Onderzoek heeft aangetoond dat een Erwinia-besmetting bij machinaal rooien tot gemiddeld meer dan tien meter over de partij versmeerd wordt. Door te rooien met een voorraadrooier en vervolgens handmatig te rapen wordt dit voorkomen.

Zoveel mogelijk droog rooien tegen Erwinia

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met Fokko Prins van Agrifirm: Denk bewust na wanneer je eigen uitgangsmateriaal rooit, laat het goed afharden of wacht op droog weer.

Afharden en voorkomen van moederknollen is heel belangrijk tegen Erwinia

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met pootgoedteler Derk Gesink: Afharden is heel belangrijk. En ook heel belangrijk is dat de moederknollen goed weg zijn. Die moederknol is een gigantische bron van besmetting. Als je dat merkt bij het rooien, is het zaak die partij zo snel mogelijk geforceerd te drogen, met een kachel. En die partij moet je niet meer gaan natelen.

Rotte knollen direct uitzoeken en schone machines

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met pootgoedteler Jan Riemersma: Niet te nat of te droog rooien. Rotte knollen direct uitzoeken na het rooien. Schone machines en kiepers als je je eigen uitgangsmateriaal rooit. Op het juiste moment op de juiste plaats zijn, dat is heel belangrijk om goeie resultaten te halen.

Droog loofklappen en rooien, moederknollen weg en goed afharden

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met pootgoedteler Pieter Noordam: Versmering voorkomen is het belangrijkste. Loofklappen en rooien in droge omstandigheden. Soms kun je niet anders. En zorgen dat de moederknollen weg zijn. Zorgen dat het gewas goed afhard, zodat de aardappel minder gevoelig is voor ziektes.

Voorgekiemd pootgoed

In voorgekiemd pootgoed is Erwinia eerder te zien

Bekijk de linkBekijk de link

In voorgekiemd pootgoed zijn symptomen van bacterieziekten zoals Erwinia eerder in het teeltseizoen te zien dan in niet voorgekiemd pootgoed. Er kan dus al worden geselecteerd op Erwinia voordat het loof volgroeid is. Zie verder het artikel hierover in Aardappelwereld.

Voorgekiemd pootgoed heeft voordelen

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met Fokko Prins van Agrifirm: Voorgekiemd pootgoed is bewerkelijk, maar geeft wel iets minder risico.

Voorgekiemd pootgoed heeft meer weerstand

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met pootgoedteler Derk Gesink: Ik gebruik voorgekiemd pootgoed. Dat heeft meer weerstand. En in een kiembakje zijn de aardappels droog. Water, dat moet je voorkomen, dan heeft de bacterie kans om van de ene op de andere plant te gaan. "Water mag pas bij een aardappel op het moment dat ie de pan ingaat."

Voorgekiemd pootgoed is beter te controleren

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met pootgoedteler Jan Riemersma: Wij telen een derde deel met voorgekiemd pootgoed. Het is veel werk. Maar je hebt wel een betere controle op wat je in de grond zet, omdat je ze in kiembakken hebt. En je hebt minder versmering dan als je een kist in de pootmachine gooit.

Loofklappen is riskant

Loofklappen combineren met volvelds doodspuiten

Bekijk de linkBekijk de link

Door loofklappen wordt een Erwinia-besmetting versmeerd over het perceel, maar een verhoogde infectie van de dochterpartij daardoor kon niet worden aangetoond. Spuit onder zeer natte omstandigheden de aardappelen volvelds dood. Dit voorkomt versmering van ziekten en beschadiging van de ruggen.

Loofklappen kan, maar alleen onder geschikte omstandigheden

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met Fokko Prins van Agrifirm: Loofklappen kan de bacterie verspreiden in de rij, maar als een partij goed is, onder droge omstandigheden, moet het wel kunnen. Goede bedrijfshygiene is veel belangrijker dan de methode van loofklappen.

Loofklappen kan Erwiniabacterie versmeren

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met pootgoedteler Jan Riemersma: Wij passen geen loofklappen toe, met het oog op het versmeren van de Erwiniabacterie.

Blijf selecteren

Blijf selecteren in het veld

Bekijk de linkBekijk de link

Blijf structureel selecteren na het vinden van een aantasting met Erwinia. Het aantal planten dat besmet is, is vaak veel groter dan het aantal planten dat de symptomen laat zien. Vanuit een aangetaste plant kan een besmetting zich gemakkelijk via het grondwater verder over het perceel uitbreiden.

Structureel blijven selecteren in het veld bij verdacht perceel

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met Fokko Prins van Agrifirm: De bacterie besmet vooral via de grond, dus er zijn weinig nadelen aan selecteren in bacteriepercelen. Je krijgt een perceel met bacteriën echter niet 100% schoon via selecteren.

Twee keer in de week steekproefsgewijs selecteren

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met pootgoedteler Jan Riemersma: Eigenlijk moet je zulk goed uitgangsmateriaal poten dat je er helemaal niet in hoeft. Twee keer in de week loop ik steekproefsgewijs overal langs. Als er dan wat is ga ik in zo'n perceel alle rijen langs.

Met selecteren vind je bij Erwinia alleen het topje van de ijsberg

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met pootgoedteler Derk Gesink: Ik selecteer alleen als het droog weer is. Als het eenmaal in je veld zit en het is nat weer, kun je er niet veel meer aan doen. Met selecteren haal je het voor de keurmeester weg, maar je ziet alleen het topje van de ijsberg. Voorkomen is het belangrijkste, schoon uitgangsmateriaal.

Vroeg poten

Vroeg poten heeft voordelen

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met Fokko Prins van Agrifirm: Vroeg poten geeft vaak een droger gewas en dus minder risico. Bij een later gepoot gewas heb je meer kans op natte omstandigheden, het selecteren is wat moeilijker en meer kans op nat rooien en versmeren.

Ik poot niet zo vroeg mogelijk, maar die aardappel moet zich happy voelen

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met pootgoedteler Derk Gesink: Ik poot niet zo vroeg mogelijk in het jaar. Als je heel vroeg gaat poten wordt die aardappel ook gevoeliger voor stress. Elke storing in de groei moet je voorkomen.

Vroeg poten als het kan, maar belangrijker om goed te poten

Bekijk de videoBekijk de video

Vroeg poten heeft voordelen tegen Erwinia. Maar pootgoedteler Pieter Noordam zegt: Het is belangrijker om goed te poten dan om vroeg te poten. Als je te vroeg poot kun je structuurbederf krijgen en op die plekken heb je meer kans op ziektes.

Risico van gewasresten voorvrucht

Erwinia kan overleven op gewasresten van kool, maïs en witlof

Bekijk de linkBekijk de link

Er zijn aanwijzingen dat de bacterieziekten stengelnatrot en zwartbenigheid in de grond kunnen overleven op gewasresten van kool, maïs en witlof. Er is echter nog niet aangetoond dat direct hierna geteelde pootaardappelen met Erwinia besmet worden. Let wel extra op Erwinia als u kool, maïs of witlof als voorvrucht hebt gebruikt.

Voorvrucht die slechte structuur geeft, verhoogt risico op Erwinia

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met Fokko Prins van Agrifirm: Als je voorvrucht een slechte structuur nalaat, dan kun je op dat perceel eerder Erwinia verwachten. Houdt daar rekening mee.

Wintertarwe als voorvrucht maakt aardappels minder vatbaar

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met pootgoedteler Jan Riemersma: Wij hebben een ruim bouwplan. Wij hebben altijd wintertarwe als voorvrucht. Dan wordt het land niet verreden, blijft de structuur goed en zijn de aardappels minder vatbaar voor ziektes.

Naar boven

Virussen

Virussen herkennen en infectieroutes

Hoe ziet aantasting met aardappelspindelknolviroide er uit?

Bekijk de linkBekijk de link

Besmetting met aardappelspindelknolviroide (PSTVd) veroorzaakt bij aardappel ernstige groeivermindering en misvormde knollen en daardoor een lagere knolopbrengst. De knollen blijven kleiner en kunnen bovendien misvormd. Er is kans dat besmettingen in de kuipplanten Solanum jasminoides en Brugmansia spp. over worden gedragen naar teelt van aardappel, tomaat en andere nachtschadeachtigen. PSTVd heeft in de EU de quarantainestatus - als u de ziekte aantreft bent u verplicht dit te melden bij de NVWA.

Bedrijfsgrootte moet goed en tijdig selecteren mogelijk maken

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met Fokko Prins van Agrifirm: Je kunt 50-60% virusreductie bereiken door anti-luizenmidddelen. De rest moet via goed en tijdig selecteren. Er is een verschuiving naar rassen die gevoelig zijn voor virussen en de bedrijfsgrootte neemt toe. Die bedrijfsgrootte moet goed en tijdig selecteren wel mogelijk maken.

Elke week door het perceel houdt ziektes goed onder de duim

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met pootgoedteler Derk Gesink: We komen een keer of 4-5 door hetzelfde perceel. Het is de bedoeling dat we elke week door het veld heen komen, dan kun je de ziektes goed onder de duim houden. Tegen virus selecteren is wel zinvol, dan haal je de bron van de besmetting weg.

Virussen passen zich aan

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met pootgoedteler Derk Gesink: Vroeger zag ik vooral bladrolvirus en nu vooral Yntn. Een nieuw Y-virus dat veel agressiever verspreidt. Het staat nooit stil, voor teler en veredeling.

Alert blijven op Yntn-virus

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met pootgoedteler Pieter Noordam: Het nieuwe Yntn-virus is in opkomst, daar moeten we alert op blijven. Schoon pootgoed, op tijd beginnen met selecteren en spuiten, in een schoon gewas lopen, genoeg selecteren zodat je niet achterraakt. In vatbare rassen blijf ik lopen van opkomst tot doodspuiten.

Zorg voor een virusvrije omgeving van je pootgoed

Bekijk de linkBekijk de link

Virussen kunnen zowel vanuit het pootgoedperceel zelf, als ook uit de omgevende aardappelgewassen verspreid worden. Indien er andere percelen met aardappels in de nabije omgeving staan, probeer deze dan ook te selecteren (in ieder geval de randen). Tussen het tijdstip waarop het loof wordt besmet en het moment waarop de nieuwe knollen worden geïnfecteerd, zit 1-3 weken. Regelmatig selecteren is dus zinvol.

Symptomen van virusziekten

Bekijk de linkBekijk de link

De meeste aardappelvirussen veroorzaken het zogenaamde mozaïek of bont. Afhankelijk van het virus kan het gaan om stippels en streepjes, krinkels en groeiremmingen in het loof, het rollen van de onderste bladeren of een steile bladstand. Bij bewolkt weer zijn de ziektebeelden over het algemeen beter zichtbaar dan bij felle zonneschijn. Bij veel rassen is aantasting moeilijk zichtbaar. Met een ELISA-toets kan de keuringsdienst besmetting betrouwbaar aantonen.

Adviesdata loofvernietiging

Loofdoden als de aardappels er aan toe zijn

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met pootgoedteler Derk Gesink: Ik houd me niet aan de loofdodingsdata, ik maak de partij dood wanneer de aardappels er aan toe zijn. Dat levert wel meer risico. Ik houd rekening met de gevoeligheid van het ras. En ik weet of het perceel verder schoon is, de meeste besmetting komt van het veld zelf.

Goed afgerijpte knollen of adviesdatum volgen

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met pootgoedteler Jan Riemersma: We houden ons niet aan de adviesdatum van NAK voor loofvernietiging. Het gewas en de knollen moeten goed rijp zijn, dan zijn ze beter bestand tegen ziektes. Die einddata zijn er alleen tegen virussen, maar wij letten er ook op dat de knollen niet te vatbaar zijn voor Fusarium en andere knolgebreken.

Spuiten tegen luizen

Olie om overdracht van virussen te voorkomen

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met pootgoedteler Derk Gesink: Om virussen te voorkomen spuiten we een kapitaal aan luizenmiddelen. En sinds een aantal jaren werken we met olie op het blad. Je verkleint de kans op overdracht van virussen naar een schone plant met 60%. Nadeel is dat het gewas door de olie lang nat blijft, met meer risico op Erwinia. Je kunt 's ochtends niet selecteren. Voor ons wegen de nadelen op tegen de voordelen, de virusdruk werd te hoog.

Bespuiting met olie kan besmetting door YN-virus met 60% voorkomen

Bekijk de linkBekijk de link

Een dun laagje minerale olie op het gewas is effectief bij de bestrijding van niet-persistente virussen zoals het YN-virus. Minerale olie remt de infectie van gezonde planten door bladluizen, en de opname van deze virussen uit virusdragende planten. Door wekelijkse bespuitingen met 15 l minerale olie vanaf opkomst tot een week voor de loofvernietiging is het mogelijk de besmetting met YN-virus met ongeveer 60-70% te beperken. Maar bespuiten met olie heeft ook nadelen. Meer informatie: Kennisakker Teelthandleiding pootaardappelen.

's Avonds tegen luizen spuiten en versmering voorkomen

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met pootgoedteler Jan Riemersma: Gezond pootgoed is het belangrijkste. Goed tegen luizen spuiten. Je moet op het goede moment je middelen gebruiken - 's avonds spuiten tegen luizen werkt beter dan overdag. X-virus wordt door versmering met machines verspreid, daarom houden we de spuitsporen apart.

Bijhouden van de bladluissituatie in Nederland

Bekijk de linkBekijk de link

Bladluizen kunnen virussen overbrengen in pootaardappelen. In de maanden mei tot en met augustus wordt de actuele bladluissituatie gepubliceerd op de site van de NAK. Naar aanleiding van de bladluissituatie kunt u bepalen of u bestrijdingsmiddelen moet gaan inzetten.

Spuiten als buurman gaat maaien

Als op het buurperceel gras wordt gemaaid gaan de luizen vliegen. Het is zinvol om dan te spuiten tegen luis. Veel telers hebben met hun buurman afgesproken dat deze een paar dagen voor het maaien even meldt (sms) dat ie gaat maaien. Dan kunt u een luizenbestrijding inplannen.

Letten op hergroei

Na loofdoding goed letten op hergroei

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met Fokko Prins van Agrifirm: Vitale, jonge gewassen zijn heel aantrekkelijk voor luizen, en die dragen virussen over. Zorg dus na loofdoding dat er geen hergroei van het gewas optreed.

Voorkom een strop door na loofdoding goed te letten op hergroei

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met pootgoedteler Derk Gesink: Na loofdoding letten op hergroei is heel belangrijk, je kunt je dure teelt daarmee in een klap tenietdoen. Jonge blaadjes zijn erg aantrekkelijk voor luizen en kunnen alsnog het virus overdragen. Als dan het pootgoed wordt afgekeurd mag je ze niet afleveren als pootgoed en ze zijn te klein voor consumptie.

Hergroei voorkomen anders krijg je snel virussen

Bekijk de videoBekijk de video

Interview met pootgoedteler Jan Riemersma: Voorkomen van hergroei is zo belangrijk. Met hergroei heb je de meeste kans dat er virussen in je gewas komen. De luizen die virussen overbrengen zijn dol op groene blaadjes.

Wratziekte

Wratziekte

Bekijk de videoBekijk de video

Wratziekte is een quarantaineziekte door een schimmel. Als wratziekte op een perceel wordt ontdekt, betekent dit een teeltverbod voor aardappelen en boomkwekerijgewassen voor 20 jaar! Wratziekte komt vooral voor in het noordoosten en zuidoosten van Nederland. Het is belangrijk nieuwe percelen hierop te laten controleren en zonodig andere rassen te kiezen. Dossier Wratziekte bij NVWA. HPA heeft kaarten van preventiegebieden en toegestane rassen.